Polikistik Over Sendromu (PKOS) Nedir?
Polikistik Over Sendromu (PKOS), yumurtalıklarda çok sayıda küçük ve iyi huylu kistin oluşmasıyla ortaya çıkan hormonal ve metabolik bir bozukluktur. Kadınlarda doğurganlık sorunlarının en sık nedenlerinden biri olan PKOS, hormonal dengesizlik sonucu yumurtlamayı etkiler.
PKOS’un kesin nedeni bilinmemekle birlikte, genetik yatkınlık, çevresel faktörler, insülin direnci ve obezite hastalığın gelişiminde önemli rol oynar. Artan androjen (erkeklik hormonu) seviyesi yumurtlama düzenini bozarak doğurganlığı azaltabilir.
Tedavi edilmediğinde PKOS, diyabet, hipertansiyon, kalp hastalıkları, karaciğer yağlanması, metabolik sendrom ve depresyon gibi ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Polikistik Over Sendromu Belirtileri Nelerdir?
PKOS belirtileri kişiye göre değişmekle birlikte, genellikle aşağıdaki bulgularla kendini gösterir:
- Adet düzensizliği: Seyrek adet görme, uzun süren kanamalar veya lekelenmeler
- Yumurtlama bozukluğu: Ovulasyonun gerçekleşmemesi
- Tüylenme (hirsutizm): Yüz, çene veya vücutta istenmeyen tüy artışı
- Sivilce ve ciltte yağlanma
- Kilo artışı ve obezite
- Saç dökülmesi (androjenik alopesi)
- Büyük yumurtalıklar veya kasık ağrısı
Bu belirtilerden birkaçını yaşıyorsanız, erken tanı için mutlaka bir kadın doğum uzmanına başvurmanız önerilir.
Polikistik Over Sendromu Nasıl Teşhis Edilir?
PKOS teşhisi, hastanın klinik öyküsü ve muayene bulgularının yanı sıra laboratuvar testleriyle konulur.
Tanı sürecinde genellikle şu yöntemler uygulanır:
- Kan testi: Hormon (LH, FSH, testosteron, insülin) düzeylerinin ölçülmesi
- Ultrasonografi: Yumurtalıklarda çok sayıda küçük folikülün görülmesi
- Anamnez: Adet düzeni, kilo değişiklikleri ve tüylenme öyküsünün değerlendirilmesi
Bu testler sayesinde PKOS, benzer belirtiler gösteren diğer hastalıklardan ayrıştırılır.
Polikistik Over Sendromu Neden Olur?
PKOS’un nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik yatkınlık, insülin direnci ve hormonal dengesizlikhastalığın gelişiminde en önemli etkenlerdir.
Ailesinde PKOS öyküsü olan kadınlarda görülme olasılığı daha yüksektir. Ayrıca fazla kilo ve obezite, insülin direncini artırarak androjen üretimini tetikler, bu da yumurtlamayı engeller.
Polikistik Over Sendromu Kimlerde Görülür?
PKOS, genellikle ergenlik sonrası genç kadınlarda ve üreme çağındaki kadınlarda görülür.
Her 10 kadından yaklaşık biri bu sendromdan etkilenmektedir.
Hastalığın vücudun birden fazla sistemini etkilemesi nedeniyle, “sendrom” olarak adlandırılır.
Polikistik Over Sendromu Tedavisi Nasıl Yapılır?
PKOS tedavisi kişiye özel olarak planlanır. Tedavinin hedefi; yumurtlamayı sağlamak, hormon dengesini düzenlemek ve uzun vadeli sağlık risklerini azaltmaktır.
1. Yaşam Tarzı Değişiklikleri
- Sağlıklı ve dengeli beslenme
- Düzenli egzersiz
- Fazla kilolardan kurtulma
Kilo kontrolü, insülin direncini azaltarak hormon dengesini olumlu yönde etkiler.
2. İlaç Tedavisi
- Yumurtlamayı uyarıcı ilaçlar (gebelik isteyenler için)
- Hormon düzenleyici ilaçlar (adet döngüsünü dengelemek için)
- İnsülin duyarlılığını artıran ilaçlar (ör. metformin)
3. Cerrahi Yöntemler
İlaç tedavisinden sonuç alınamadığında, laparoskopik cerrahi (kapalı ameliyat) yöntemiyle yumurtalıklarda küçük delikler açılarak yumurtlamanın yeniden sağlanması hedeflenir.
Polikistik Over Sendromu Olanlar Hamile Kalabilir mi?
- PKOS tamamen kısırlığa neden olmaz, ancak hamile kalmayı zorlaştırabilir.
- Doğru tedaviyle doğal gebelik elde etmek mümkündür.
- Başarı oranı en yüksek yöntemlerden biri tüp bebek (IVF) tedavisidir.
İstanbul’daki FertiJin Kadın Sağlığı ve Tüp Bebek Merkezi, PKOS hastalarında yüksek başarı oranı ile dikkat çekmektedir.
Polikistik Over Sendromunda Beslenme Nasıl Olmalı?
PKOS tedavisinde beslenme düzeni büyük önem taşır.
Belirli bir “PKOS diyeti” olmasa da, düşük glisemik indeksli, lifli, protein açısından zengin bir beslenme planı tercih edilmelidir.
PKOS’ta Beslenme Önerileri:
- Tam tahıllar, sebze, meyve ve sağlıklı yağlar tüketin
- Şekerli ve işlenmiş gıdalardan uzak durun
- Öğün atlamamaya özen gösterin
- Bol su için ve düzenli egzersiz yapın
Sağlıklı yaşam alışkanlıkları, hem hormon dengesini düzenler hem de tedavi sürecini destekler.
Sonuç: PKOS Kontrol Altına Alınabilir Bir Durumdur
Polikistik Over Sendromu erken teşhis ve uygun tedaviyle kontrol altına alınabilir bir hastalıktır.
Uzman bir hekim tarafından takip edilmek, yaşam tarzı değişiklikleri yapmak ve doğru tedavi planına uymak, hem doğurganlık hem de genel sağlık açısından büyük fark yaratır.